Haber Merkezi

05/05/12

BURSA DA 60 YAHUDİ KALDI

Bursa Yahudi Cemaati

Ziyaret ,Röportaj :Moiz Sustiel

Resimler: Moiz Sustiel

 

 

Sayın Yakup Kuzu

Bursa Turk Yahudi Cemaati tarihi hakkinda kisaca bilgi verirmisiniz? Ilk yahudiler ne zaman Bursa'ya geldi, ve Bursa cemaati hangi yıllarda en kalabalık nüfusuna ulaştı ve bu nüfusun miktarı neydi?

 

 

Sayın Sustiel

Bu konudaki cevabımı Türk Musevi Cemaatinin Web sitesindeki Sayın Naim Güleryüzün yazısından alıntı yaparak vermem daha doğru olacak sanırım.

 

1- İbranice yazılmış bazı belgelere göre Bizans'ın Bursa kentinde, 820 yılında bir Yahudi nüfusu mevcuttu. Orhan Bey 6 Nisan 1326'da Bursa'yı fethettiğinde şehrin tüm eski sakinleri kenti terk etmişti. Kısa bir süre sonra Orhan ve kardeşi Alaettin'in davetiyle geri dönen Bursa Yahudilerinin yanı sıra, Şam'dan ve Bizans İmparatorluğu'nun diğer kentlerinden de gelenler olmuştur. Kale içine sıkışmış kent, Orhan Bey tarafından genişletilirken, kentteki Romaniot Yahudilerine de "Hayat Ağacı" anlamına gelen, harap durumdaki eski Etz Ahayim Sinagogu'nu yeniden inşa izni verilmiş ve aynı bölgede yeni bir mahalle oluşturulmuştur. Bu mahalle, Yahudilik diye anılan, şimdiki Sakarya Caddesi'dir.

Osmanlı döneminde yenilenen ilk sinagog olması nedeniyle özel önem taşıyan ve mimarisi camiye benzeyen Etz Ahayim sinagogunun bir kısmı daha sonra açılan yeni yol için istimlâk edilmiş, 1940'lı yıllarda meydana gelen bir yangında binanın geriye kalan bölümü de yok olmuştur.

Sefaradlar 16. yüzyılın ilk yarısında Bursa'ya yerleşmeye başlamışlardır. Birinci Dünya Savaşı başında yaklaşık 3.500 olan Bursa Yahudi nüfusu, halkın bir kısmının Güney Amerika'ya göçünden sonra 1927 sayımında 1915'e, İstanbul'a ve yurtdışına göçler sonucu 1969'da yaklaşık 400'e inmiştir. Halen Bursa'da ancak 57 Yahudi ikamet etmekte olup çoğu yaşlıdır. Düğün ve Bar-Mitzva törenleri genelde İstanbul'da yapılmakta, hafta sonları İstanbul'dan gelen bir Haham eşliğinde dinî vecibeler yerine getirilmektedir.

1900-1950 yılları arasında kentteki sinagoglar ihtiyacı karşılamadığından günde üç-dört kez Tefila, Minha ve Arvit duaları okunan Bursa'da, zaman zaman cemaate ait bir evin de midraş (Şalom Midraşı) olarak kullanıldığı nakledilmektedir. Halen Bursa'da, Türk Musevi Cemaati Vakfı tarafından yönetilen iki sinagog mevcuttur. Bunlar, Mayor ve Geruş Sinagogları'dır.

 

                  

                                               GERUŞ Sinagogu



İbranicede Geruş sözcüğü "kovulmuş, sürgün edilmiş" anlamına gelir. 15. yüzyılın sonlarında İspanya'yı terke mecbur kalan ve Sultan II. Bayezid tarafından Osmanlı İmparatorluğu'na kabul edilen Sefarad Yahudilerinin ilk kafileleri Bursa'ya yerleştirilmiştir. 1573 tarihli Bursa Tahrir Defteri'nde bu kişilerin adı Cemaati Giroz olarak geçer.

16. yüzyıl başlarında, II. Selim döneminde inşa edilen bu sinagog Sakarya Caddesi'ndedir. Kemerli bir kapısı ile yan sokakta sundurmalı bir diğer kapısı mevcuttur. Enine dikdörtgen şeklindeki ana mekânın zemini mermer kaplı olup ahşap oturma yerleri çepeçevre duvar diplerinde ve ortada daire şeklinde dizilmiştir. Ehal sadedir. Diğer örnekleri ancak Hindistan'da Kochin ve Fransa'da Carpentras ve Cavillon'da görülen, balkon şeklinde bir Üst Teva'ya, giriş kapısının iki yanında duvar içine konumlandırılmış iki adet merdivenle ulaşılır. Ana mekânın tam ortasında sabit bulunan ikinci Teva ise 1950 yıllarında Bursa Etz Ahayim Sinagogu'ndan getirtilmiştir.
60-70 kişilik azara yukarıda sağda olup, girişi dış avludandır.

Bağdadî bir kubbesi bulunan 100-150 kişilik Geruş Sinagogu'nun yapısı son derece sağlam, bakımlıdır. Bursa'yı yerle bir eden 1855 depremi sonrası, belki de kentteki tüm camileri onaran Fransız mimar Parville tarafından onarılmış olması mümkündür. Ehal'in yanındaki iki kitabeden biri 
5632(1872) tarihini taşımakta ve muhtemelen bu tamiratı anımsatmaktadır.

Fotograf : İzzet Keribar

MAYOR Sinagogu

15. yüzyıl sonlarında İspanya'nın Mayorka adasından Osmanlı İmparatorluğu'na gelen ve Bursa'da surların içindeki Tophane ve Muradiye mahallelerini içine alan bölgeye yerleştirilen Sefarad Yahudileri tarafından inşa edilmiş olan bu sinagoga, terk ettikleri adanın anısına Mayor adı verilmiştir. Bu cemaat 1573 tarihli Bursa Tahrir Defteri'nde Cemaati Mayer adıyla kayıtlıdır.

Sakarya Caddesi üzerinde bulunan Mayor Sinagogu'nun kapısındaki kemerler, Geruş Sinagogu gibi bu yapının da 1803 yangını veya 1855 depremi sonrası esaslı bir tamirattan geçtiği olasılığını kuvvetlendirmektedir. Yaklaşık 100-150 kişi kapasiteli sinagogun ana giriş kapısının üstünde, Geruş Sinagogu'nda olduğu gibi bir Üst Teva bulunmaktadır. Merdivenin altında küp şeklinde bir sarnıç mevcuttur. Alt Teva ortada ve sabittir. Zemin, mermer olup oturma yerleri kısmen duvar diplerinde sıralandığı gibi, Teva'nın etrafında da sabit oturma sıraları vardır.

Tamir ve restorasyon işlemlerine 1998 yılında başlanan sinagog
 2001yılında ibadete açılmıştır. Kış aylarında ibadet, daha küçük olduğu için ısınması daha kolay olan Mayor Sinagogu'nda, yaz aylarında ise Geruş Sinagogu'nda yapılırken, Kasım 2003'de İstanbul'daki sinagog bombalamalarından sonra, Mayor Sinagogu sadece ölü yıkama hizmeti için kullanılmaktadır.

 

Hangi tarihlerde ve ne gibi sebeplerle Bursa Yahudi Cemaati nüfus kaybetmeye başladı ve nerelere göç oldu?

 

2- En  büyük göç 1948 de İsraıl devletinin  kurulmasını takıben oldu ,büyük bır kısım İsraılie göç etı.. Benım bıldıgım kadarıyla 1960-1965 yıllarında bursa da 250 kadar yahudı yaşiyordu.

 

Bursa'da kaç sinagog mevcut idi (bir zamanlar) şimdilerde kac tane kaldı, kaçı faal ve faal olmayanların durumu ve statüsü nedir?

 

3-Bursa da üç adet sinagog vardı  Etz  Ahayım,Mayor ve Geruş fakat şimdilerde iki  tanesi mevcut Geruş ve Mayor her ikisi de gayet bakımlı ve kullanılır durumdadır...Mayor sinagogunun restorasyonu esnasında katkılarından dolayı rahmetli başkanımız EZRA VENTUREROYU anmadan geçmemek gerek.

 

Bursa'da bir nüfus olduğuna göre bir Yahudi mezarliği olduğunu da varsaymak yanlış olmaz , bu mezarlık ne durumdadır? Herhangi bir tahribat'a veya saldirganliğa  maruz kalmışmıdır?

 

Bursadaki mezarlığımız gayet bakımlı bakımlı bir durumdadır ve hali hazırda Bursada yaşayan cemaatimize üzün ömürler versin  herkese yetecek kadar yer var. Ve en enteresan  durumu , mezarlığın şu andaki durumu şehir merkezinde kaldığı halde hiç rahatsız edici olayın yaşanmamasıdır.

 

Son 10  yıl içinde belirgin , gözle görünür bir Yahudi karşıtlığı hissediyormusunuz Bursa'da? Muhtemelen çevrenizdeki insanlar sizin Yahudi olduğunuzu biliyorlardır. Özellikle Mavi Marmara olayından  sonra size karşı tutumları değiştimi ve sizleri Türk yahudisi olmaktan başka İsrailli gibi algıladıkları ve bu şekilde bir hakarete maruz  bııraktılar mı?

       

Bursada yaşayan çok küçük bır cemaat olmamız hasebiyle pek göze batmıyoruz ve belirgin bir tepki de almıyoruz tabiki Mavi Marmara olaylarının olduğu sıralar  bazı ufak tepkıler aldık çok yakın oldugumuz kişiler bile (yahu sizinkiler ne yapiyor bu öldurmelere ne luzum vardı ) gibi tenkitler aldık fa kat hıç biri aşırı değildi .

 

Sinagoglar ve Yahudi dini hayati  ne sekilde devam ediyor? Her gün tefila yapılıyor mu mesela , Minyan toplanabiliyor mu?

 

 

 

 

Sinagoglar yanlız bayramlar ve Şabat günleri açılıyor bunun sebebi din gorevlimizin İstanbuldan hafta sonları ve bayramlarda gelmesidir .Yakın tarıhe kadar devamlı hahamımız vardı (Uriel Aareza ) rahmetlı olunca devamlı bır hazanımız olmadı yanlız hafta sonları İstanbuldan gelen biri var.

 

KISACASI BURSA MUSEVİ CEMAATI 60 KİŞİYİ BULAN NUFUSUYLA HUZURLU BIR YAŞAM İÇİNDEDİR.

 

 Bizde size ve ailelerinize huzur dolu bir yaşam dileriz.

Please enter the text shown in this picture:

Küfür, hakaret, ırkçılık ve nefret içeren yorumlar yayınlanmayacaktır. Lütfen kişilere saygılı olun ve fikirlere cevap verin
daud
05/03/16 15:06
bu sinagoglara hangi koşullarda ve ne zaman girebiliyoruz?
salih46
12/05/14 10:33
geruş sinagogu meyhanelerin ilerisinde bulunuyor ama mayor sinagogu tam olarak nerde bulunuyor? bilen birisi söyleyebilir mi acaba?
castr
21/11/13 18:08
çoğunluğu kapalı çarşıdadır, yükünü doldurur diye düşünüyorum doğru mu?
Ahmet Kalpak
27/08/13 08:04
Spanish: PERDIDOS ... EN BUSCA DE MI NOMBRE AMÉRICA PERDIDO ... PERDIDO EN LA TARDE SOBRE 1800 - principios de 1900 ... BURSA - Turquía ... información: KADEN Barokas (su apellido de soltera ES MI APELLIDO LATINO) ... SI lo encontramos ... POR FAVOR CONTACTAR CONMIGO SI USTED TIENE CUALQUIER INFORMACIÓN ... English: LOST & FOUND... LOOKING FOR MY LOST LATIN NAME... LOST ABOUT IN LATE 1800 - EARLY 1900... BURSA - TURKEY... LEAD: KADEN BAROKAS (HER MAIDEN NAME IS MY LATIN LAST NAME)... IF I CAN FIND IT... PLEASE CONTACT ME IF YOU HAVE ANY INFORMATION... TURKCE... KAYIP ... KAYIP LATİN SAFARDIM soyadimi arıyorum ... 1800 sonlari ve 1900-1970 yil sonlarinda ... BURSA - TÜRKİYE ... bilgi: KADEN BAROKAS (KIzlik soyadi benim LATİN safardim SOYADIm olmali ) ... eger HERHANGİ BİR BİLGİniz VARSA LÜTFEN benimle irtibata geciniz.. facebook.com/ahmetusa55 veya ahmetusa55@hotmail.com Tesekkurler
didi
01/08/13 16:49
yazı iyi hoş ancak Geruş Sinagogu adı altında koyduğunuz fotoğraf Bursa Fransız Kilisesine ait bir fotoğraftır. Necatibey Kız Meslek Lisesinin arka kısmında kalır. Geruş sinagogu Arap Şükrü sokağında ve duvarlar ardındadır. Böyle ortalıkta görünmez..Düzeltmenizi rica ederim.
AYDIN SEVİNÇ
12/06/13 15:07
Allah tüm azınlıkta olan yahudilere ve azınlıkta olan tüm inanış guruplarına yardım etsin. Hepinize sevgi ve SAYGILARIMLA...
cengaver
01/01/13 18:25
Sorular maksatlı ve provokete edici .Biz komşumuza el kaldırmayız kaldıranında elini kırarız. Yeterki bizim düşmanımız olmayın. Ne mutlu TÜRK üm diyene...
özgür sanal
11/12/12 23:19
sarı bina gurus sinagogu değil fransız protestan kilisesidir heykelin hemen üstünde necatibey meslek lisesinin tam karşısı yanlışı düzeltin lütfen
rosa
25/10/12 23:03
Azınlıkta kalanlar o ülkenin misafirleridir yeterki saygı dolu olup hainlik yapmasınlar bu ülke asla onlara karşı kötü davranışta bulunmaz.
bursalı
20/08/12 11:48
haberde kullanılan geruş sinagogu resmi yanlıştır..resimdeki yer heykeldeki fransız kilisesidir
Gökhan Arda
18/07/12 11:38
çok başarılı bir çalışma olmuş. Bursa'nın gerçek sahibi yörükler, manavlar ve sizlersiniz sanırım, geri kalan herkes balkanlardan veya doğudan göçle geldi son 70 yılda. 500 yıldır bu topraklarda olduğunuzdan, İsrailliler sizinkiler değil artık siz bizimkilersiniz.
Komşu
07/07/12 13:23
Israile göç eden akrabalarınız neden farklı ve düşmanca konuşmaya başliyorki?
fikret yiğen
19/06/12 14:06
Hepsi komşularımız, arkadaşlarımız, hemşehrilerimiz. Kardeşliğimiz hep devam etsin, iyi bir çalışma olmuş
Göz Doktoru
18/06/12 19:52
Besle Kargayi
KİM BU YAHU
07/05/12 08:57
GELENEKSEL MİSAFİRPERVERLİK BU OLSA GEREK.
1897Basel
05/05/12 23:48
Bu konuyu gercekten merak ediyordum.Merakimi gideren ve aydinlatici bilgileri burada bizlerle paylasan sayin Moiz Sustiel'e tesekkur ederim.Ancak,bir hususu belirtmek isterim ki,tefilim icin sinagoga gitmeye gerek yok.Her yahudi pekala sabah kalktiginda yapabilir ve yapmasi da gerekir..שלומו חיים

Haber Merkezi