Haber Merkezi

16/05/15

Tarihte İslam ve Kudüs

 

 

Türkiyede genel seçimlere bir aydan az zaman kaldı. Her seçimde olduğu gibi meydanlarda politikacılardan Yeruşalayim - Kudüs adı sık sık duyulmaya başlandı. Başbakan Davutoğlu mitinglerde "Kudüsün islam karakterinin değişmesine izin vermeyeceğiz"...."Kudüs Yahudilerindir diyen duysun" derken Cumhurbaşkanı Erdoğan "Müslümanlar olarak maalesef Kudüse olan ayarımızı kaybettik" diyor.

Türkiyede bile seçim kampanyalarında halkı heyecanlandırmak için kullanılan Kudüsü İslam için bu kadar önemli yapan nedir? Nedir Bu şehri her üç din için kutsal yapan? Davutoğlu'nun iddia ettiği gibi bu şehrin bir "İslam karakteri" var mıdır?

 

 

Daniel Pipes'tan tercüme ettiğimiz kaleme aldığı bu yazı dizisi tarihte İslamiyetle Kudüsün ilişkisini inceliyor.  Tarihten kanıtlarla vardığı sonuç çok ilginç:

         İslamın Kudüse ilgisi dini değil tamamen siyasi

    The Middle East Quarterly

 

Arap İsrail çatışmasında kuşkusuz en büyük anlaşmazlıklardan biri Yeruşalayim – Kudüs konusudur. Aslında sorun basit bir denkleme indiriebilir: Filistinliler, İsrailin başkenti’nin aslında kendi başkentleri olduğunu iddia ediyorlar, ve İsrailliler bunu şiddetle reddediyorlar.

Aslında bu kadar basit değil. Pek çok kişi için bu sorun dini bir sorundur: Bu kadim şehir gerek Yahudiler gerekse Müslümanlar için önemli manalar taşır. Hıristiyanlar için de. Günümüzde Hıristiyanlar bu şehir üzerinde bir hak iddia etmiyorlar. Fakat gerek Müslümanlar gerekse Yahudiler hem bu şehirde hem de birbiri üstüne inşa edilmiş kutsal yerlerde hak iddia ediyorlar.

Bu kutsal şehirde tarihi ve dini iddialar gibi olduklarından çok önem taşırlar.  Dolayısıyla Yahudilerin ve Müslümanların bu şehirle bağlarını gözden geçirmek gerekir.

Dinlerde Kudüs - Yeruşalayimin yeri 

Yahudilerin Yeruşalayime olan bağları çok eski ve güçlüdür. Yahudilik bu şehri 3,000 sene önce kutsal şehir olaral ilan etti. O günden beri de bu şehre tutkunlukları azalmadı. Yahudilerin kıblesi Yeruşalayimdir. Dualarında devamlı bu şehrin adı geçer. Hamursuz bayramı merasimi “Gelecek sene Yeruşalayimde” dileğiyle sonuçlanır; her yemeğin sonunda edilen şükran duasında adı geçer. Yeruşalayimdeki Tapınağın yıkılmasının Yahudi bilincinde çok büyük bir yeri vardır [İsrailoğullarının tapınağı M.Ö. 568 de Babilliler ve M.S 70 te de bir Romalılar tarafından senenin aynı günü yıkılmıştı. Çev. Notu]. Bu yıkımın yası senelik bir oruç günüde tutulur; bu yasın anısına evler ve takılar sembolik olarak tam bitirilmez, ve günümüzde bile her Yahudi düğününde bir bardak kırılarak “en neşeli günde bile” bu yas hatırlanır.

 Yahudi düğünlerinde Yeruşalayim anısına bardak kırılırken okunan dua "Seni unutursam ey Kudüs, sağ elim hünerini unutsun. Seni anmaz, Kudüs'ü en büyük sevincimden üstün tutmazsam, dilim damağıma yapışsın !"

 

Yeruşalayimin önemi aynı zamanda Yahudilerin ilk ve tek başşehri , ve son yüzyılın tümünde nüfusunun çoğunluğu Yahudi olan tek şehir olmasından gelir. Belediye başkanının sözleriyle “Yeruşalayim Yahudilerin tüm dualarının, rüyalarının nedeni, ikinci tapınağın yıkılışından beri Yahudilerin uğruna ağladıkları ve öldükleri her şeyin en saf ifadesidir”.

Ya İslamda – Yeruşalayim’in Arapça adıyla - Kudüs’ün önemi nedir? Kudüsün İslamm tarihindeki yeri nedir? İslamda Kudüse dua edilmez. Adı hiçbir duada bir kere bile geçmez. Hz. Muhammedin dünyevi hayatındaki olaylarla da hiçbir alakası yoktur. Kudüs hiçbir zaman bağımsız bir Müslüman ülkenin başkenti, dini veya eğitim merkezi olmadı. Müslümanların tarihinde de pek az olay Kudüsle ilgilidir.

Bu karşılaştırmayı daha açık olarak gösterecek bir gerçek daha var: Yeruşalayim kelimesi Tevratta 669 kere, ve eş anlamlı Siyon kelimesi 154 kere olmak üzere 823 kere geçiyor. İncilde Yeruşalayim kelimesi 154 kere ve Siyon kelimesi 7 kere geçiyor. Buna karşılık Kur’an da bu şehrin ismi tek bir kere geçmiyor. Yazar Moshe Kohn’un dediği gibi Kur’anda bu şehir “Hinduların Bhagavad-Gita, Taoistlerin Tao-Te Ching, Budistlerin Dhamapada ve Zerdüştlerin Zend Avesta’sındaki kadar geçiyor. Yani bir kere bile değil.”

Şehrin görünüşüşte İslam için bu kadar önemsiz olmasına rağmen, neden günümüzde “Müslüman Siyonistler” ] Siyon=Yeruşalayim, dolayisiyla Siyonist bu şehre bağlı olanlar. Çev. Notu[ bütün dünyayı sardı? Neden Filistinliler gösterilerde “kanımız ruhumuz sana feda olsun” diye bağırırken Ürdün ve diğer İslam ülkelerindeki göstericiler “Kanımız ruhumuz El Aksaya feda olsun” diye bağırıyorlar?  Neden Amerikada yaşayan Müslümanlar için en önemli dışişleri konusu Kudüs?

Cevap? Politika

Tarihi araştırdığımızda Müslümanlar için şehrin konumu, ve duygu taşması Yeruşalayimin politik önemi olduğu zaman tavan yapıyor. Önemi azalıp tarihsel görevini bitip faydası kalmadığında, Müslümanların bu şehre olan duyguları ve şehrin önemi de azalıyor.

Bu davranışın ilk örneği M.S. 7 ci yüzyılda Hz. Muhammedin döneminde gerçekleşti. Sonrasında da tarihte aynı olay beş kere daha yaşandı: 7 ci yüzyılın sonunda, 12 ci ve 13 üncü yüzyılda Haçlılara karşı savaşlarda, 1917 – 1948 İngiliz mandası ve İsrailin şehri ele geçirdiği 1967 den beri. Bu kadar uzun seneler boyu tekrar edilen bu davranış, günümüzdeki çatışmaya da ışık tutuyor.

Bu çalışma Hz. Muhammed, Emeviler,  Abbasiler, Haçlı seferleri, Eyyubiler, Memlük ve Osmanlılar, İngilizler, Ürdün ve İsrail egemenliği altında Müslümanlar tarafından bu şehre verilen önemi inceliyor.

 Her devirdeki davranış şablon gibi tekrarlanıyor.

 

I.                  Hz. Muhammed

Arap edebi kaynaklar, Hz. Muhammedin 622 yılında şehri Medine’yi bırakıp, epeyce Yahudinin yaşadığı Mekkeye göç ettiğini söylüyorlar. Medineye varışta, veya bunan hemen önce Kur’ana Yahudileri cezb edecek birçok uygulamalar eklendi. Yahudilerin orucuna benzeyen bir oruç, sinagog tipi bir dua evi, kaşer (Yahudiler için helal) yemek izni, ve Yahudi kadınlarla evlenme izni. Bunlardan daha da önemlisi, Kur’an İslam öncesinde Mekkelilerin kıble olarak kullandığı Kabeyi reddetti, yerine kıble olarak Yahudilerin kıble olarak kullandığı, Kudüste bir zamanlar tapınaklarının olduğu Moriah tepesini kabul etti. (Kur’an kıble olarak “Suriye” diyor. Fakart diğer bilgier bununn anlamının Yeruşalayim olduğununu gösteriyor).

İslamın ilk kıble’sinin ömrü uzun olmadı. Yahudiler bu yeni inancı reddettiler ve bu dostane uygulamaları tenkit ettiler. Kısa bir süre sonra, muhtemelen 624 te  Kur’an onlara sırtını döndü, kıble olarak Suriye yerine Mekke seçildi. Bakara suresinin 52. ayeti bu değişikliğin sorgulanacağını ön görüyor:

 

ثُمَّ عَفَوْنَا عَنكُمِ مِّن بَعْدِ ذَلِكَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

 

Bir takım dar görüşlü beyinsizler, müslümanları şimdiye kadar uydukları kıbleden döndüren nedir? Diyecekler. De ki: “Doğu da, Batı da Allah'ındır. O isteyen kimseyi dilediği şekilde dosdoğru yola iletir.”

Başka bir deyimle, yeni kıble Müslümanları Yahudilerden ayırd etmek içindi. Bundan böyle kıble Mekke’dir: Şimdi sizi beğendiğiniz bir kıbleye döndürüyoruz. Yüzünüzü (Mekkedeki) Kutsal Cami’ye çevirin. Nerede olursanız olun yüzünüzü oraya çevirin.

Kur’an, Yahudilerin artık önemsenmemesi gerektiğini de söylüyor:

“Ehl-i Kitab’a (Yahudiler) bütün işaretleri gösterseniz bile onlar sizin kıblenizi takip etmeyeceklerdir”

İslam daha sonraları Kur’an da açık olarak söylenmemesine rağmen Kudüs’ün kıble olarak seçilmesinin Yahudileri İslama cezbetmek için yapıldığını kabul eder. 9. Yüzyıl İslam alimlerinden Al Tabari “Kudüs’teki kutsal evi kıble olarak seçmesinin nedeni Yahudilerin gönlünü kazanmaktı” der. “Ve Yahudiler bundan memnunluk duydular”. Hz. Muhammedin hayatını araştıran modern tarihçiler de aynı fikirdeler: W. Montgomery Watt Hz. Muhammedin Yahudilere verdiği büyük ödünlerin nedenlerinin birisinin Yahudilerle barışmak olduğunu söyler.

Kur’an Yeruşalayime sırtını dönünce, Müslümanların da Kudüse ilgisi azaldı: İslam hakimiyeti altındaki şehrin ilk tesviri 680 yılında Galli bir papaz, Bishop Arculf tarafından yazılmış. Arculf “şehirde Müslümanlar yıkıntılar üzerine büyük sütunlar ve düz tahtalardan ibaret gelişigüzel dikdörtgen bir ibadethane dikmişler” diyor. Bu, Yeruşalayim’in Müslümanların egemenliği altında  son defa kenara itilmesi olmayacaktı.

Tarihin bu sayfası yüzyıllar boyunca tekrar edilecek bir şablon gibi. Müslümanlar acil fakat geçici nedenlerle Yeruşalayime önem veriyorlar. Bu nedenler ve endişeler zamanla azalıp yok olunca, Yeruşalayim’in önemi dolayısıyla saygınlığı da azalıyor.

1- Tarihte İslam ve Kudüs; Hz. Muhammed zamanında Kudüs

2 - Kudüs ne zaman kutsal oldu? Emeviler zamanında Kudüs

3 - Abbasiler zamanında kudüs

4 - Eyyubiler ve Haçlılar zamanında Kudüs

5 - Memlük ve Osmanlılar idaresinde Kudüs

6 - İngiliz ve Ürdün idaresinde Kudüs

Please enter the text shown in this picture:

Küfür, hakaret, ırkçılık ve nefret içeren yorumlar yayınlanmayacaktır. Lütfen kişilere saygılı olun ve fikirlere cevap verin

Haber Merkezi