Haber Merkezi

06/03/12

YIL 1695 - BIR FILISTIN GEZISI

 

Yazan : Avı Goldreıch

Budapeşte’deki By Hobber’e ait eski kitaplar dükkanını ziyaret ettiğimde (zaman makinesi)’yle karşı karşıya olsuğum hissinde olmamak mümkün değil. Hobber benim tuhasflıklsrımı srtık bildiği içini baştakı hoş geldin sözleri ve bir bardak maden suyundan sonra ( çünkü Bay Hobbes alkol kullanmaz) beni kocaman bodrum katındaki Yahudilik bölümüne indirecek merdivene götürüyor.

Yahudilik bölümü, Bay Hubber’in Yahudilerle ilgili olduklarını düşündüğü  konularda antik kitaplarla dolu bir odadan oluşuyor. Oradaki kitaplar arasında deriden ciltlerine dahi değmeyen bazı kitaplar da var. Ancak orada bazen gerçekten bir kültür hazinesi olan kitaba rastlayabilirsiniz. Kitaplar arasında bir çoğu sinagog arşivlerinden çalınmış, Talmud,Tevrat, Mişna, Eşkenaz usulü dua kitapları ve bunlar gibi Kutsal sayılan kitaplar. Adetim olduğu gibi ben onları açar, sahibinin kim olduğuna, 200 yıl önce hangi çocuğun Bar-Mitzva’sında kendisine hediye edildiğini ve hayatının son günlerinde kitabı kime verdiğine bakarım. Amacım sadece merak, o kadar.

Birçok kitap Amanca olarak yazılmış. Aralarında Hıristyan veya asimile olmuş Yahudilerin yazmış olduğu Yahudi düşüncesine dair kitaplar var. Bazen elle yazılmış bir Talmud cildi bulabiliyorsunuz fakat çok pahalı, fiyatı binlerce Euro ve havalandırılan özel bir cam vitrinde muhafaza ediliyor. Hobber bunların değerini biliyor. Bazen de Hadriani Relandi’nin Palestina adlı kitabı gibi özel ucuz fiyata bulabiliyorsunuz. Trajecti Batavorum:ex Libraria G. Brodelet, 1714 tarafından yayınlanmış kitabın orijinal adı Palaestina, ex monumentıs veteribus illustrata . Böyle özel kitapları dünyanın sadece çok az yerinde ve de Haifa Üniversitesinde bulabilirsiniz, Bakmak isteyenlerbu kitabın nerede bulunabileceği ve yazarı vs. hakkında  http//libri-antichi-posizionamento-web.it/palaestina-ex-monumentis-veteribus-illustrata.html.web adresine başvurabilirler.

Yazar olan Relandi (1) gerçek bir bilim adamı, coğrafyacı, haritacı ve tanınmış bir fililog, Avrupa lisanları kadar mükemmel İbranice, Arapça, antik Yunanca konuşuyor. Kitap Latince yazılmış. 1695 yılında kendisi Palestina olarak bilinen bugünkü İsrail’e yeri görüp dolaşmak üzere gönderilmiş. Seyahatlerinde Tevrat veya Mishna’da bahsi geçen 2500 kadar yerde yaşayan insanları incelemiş. Kendisinin araştırma yöntemi ilginç.

                        Önce İsrail Toprağının Haritasını çizmiş.

İkinci olarak,Relandi Mishna vya Talmud’da adı geçen her yeri orijinal kaynağıyla birlikte tanımlıyor. Kaynak eğer Yahudi ise onu Kutsal yazılarda yazılı olduğu cümle ıle birlikte onu listeliyor. Kaynak eğer Roma veya Yunan ise onu Yunanca veya Latince olan bağlantısıyla sunuyor.

Üçüncü olarak her yerin nüfus araştırmasını ve nüfus sayımını düzenliyor.

          Bulduğu en belirgin sonuçlar

1-İsrail topraklarındaki yerlerin hiç birinin Arap kökenli adı yok. Yerleşim yerlerinin çoğunun adları İbranice, Yunan, Latin veya Roman dilleri kaynaklı. Aslında bugüne kadar Ramle dışında Arapların yaşadığı yerlerden hiçbirinin adı orijinal Arapça kökenli değil. Günümüze kadaryerleşim yerlerinin adları İbranice ve Yunan kökenli, bu adlar manasız Arapça isimlere dönüştürülmüşler. Arapça’da Akke-(Acco), Hayfa, Jaffa-Yafo, Nablus, Gaza-Gazze ,Jenin, veya Ramallah, El Halil ve El-Kuds (Jerusalem, Yerushalayim) gibi şehir adları Arap filolojisinde tarihi bağlardan yoksundurlari  Relandi’nin ülkeyi dolaştığı 1696’da.örneğin Ramallah’ın adı Bet’allah ( İbranice’den Beit-El) ve Hebron’un adı da Hebron idi ve Araplar Mearat Hamachpela’ya El Halil demişler, yani ataları İbrahim (Abraham)’a verdikleri isimle anmışlar.

2-     Arazinin çoğu boş, ıssız, oturanları gayet düşük sayıda olup çoğunlukla Yeruşalayim, Akko, Tzfat, Yafo, Tveria ve Gaza’da yoğun yaşamaktaydı.. Yaşayanların çoğunluğu Yahudi, diğerleri Hıristyandılar. Müslümanlar az, çoğu göçebe Bedeviler.  Farklı olarak Nablus  veya Schem’de yaklaşık 120 kişi, çoğu Müslüman Natsha ailesine mensup ve 70 kadar Şomroni (Samaritan) yaşamaktaydı. ,

Galılee’nin başşehri Nazareth’de yaklaşık 700 Hırıstyan, Jerusalem’de de çoğu Yahudi ve bazı Hıristyan olmak üzere 5000 kadar insan yaşamaktadır.

Enteresan olan, Relandi’nin Müslümanlardan inşaat ve tarım işlerinde takviye mevsimlik işçi olarak gelmiş göçebe Bedeviler olarak bahsetmesi.

Örneğin Gazze^de  yaklaşık 550 kişi yaşamaktaydı, yüzde ellisi Yahudi diğerleri ise çoğunlukla Hıristyan idi. Yahudiler üzüm yetiştirmişler ve geliştirdikleri bağlarında, zeytinliklerinde ve buğday tarlalarında çalışmışlar (Guş Katif’i hatırlayın) , Hıristyanlar da ticaret ve bu ürünlerin nakliyesiyle meşgul olmuşlar. Tverya ve Tzfat çoğunlukla Yahudiydiler. Galil Denizi olan Kineret gölünde balık avlama işi dışında Yahudilerin hangi mesleklerle uğraştıkları hakkında bilgi vermiyor. Um-el Fahem ise sadece 10 aşlenşn, yani yakınlıkla nihayet 50 kişinin yaşadığı bir köy olup, tamamı Hıristyan ve köyde küçük bir Maronit kilise varmış.(Shehadeh ailesi).

3-     Kitap, post modern bir teori olan ‘’Filistin Mirası-Palestinian Heritage’’ teorisi veya Filistin milleti teorisi ile kesinlikle çelişmekte. Kitap İsrail topraklarıyla Yahudiler arasında olan bağlantıyı, ilgiyi, yerindeliği ve akrabalığı kuvvetlendiriyor , Araplara ait olmasının kesin olarak  bahis mevzuu olamayacağını, ve bir Latin adı olan Palestina’yı Arapların kendilerine aitmiş gibi adeta soyarak aldıklarını ortaya koyuyor.

Örneğin İspanya’da Granada şehrinde Arap mirası ve mimarisi görülebilir. Granada gibi büyük şehirlerde ve Andalucia (Endülüs)’te Guadaljara gibi dağ ve nehirlerde edebiyat, anıtsal eserler, mühendislik, tıp vb.gibi gerçek Arap kültürel mirasına rastlanır: Yediyüz yıl süren Arap hakimiyeti İspanyada kimsenin inkar edemeyeceği, gizleyemeyeceği, örtbas edemeyeceği bir Arap mirası bırakmıştır. Fakat burada İsraide öyle bir şey kesinlikle yok! İspanyolların dediği gibi Nada! Ne şehir adları, ne kültür, ne sanat,ne tarih, ne herhangi bir arap hakimiyetinin kanıtı: sadece büyük bir soygun, yağma, yağma, Yahudilerin en kutsal yerlerini çalma, kendilerine vaadedilen topraklarını  soyma. Son zamanlarda da post modern İsraillilerin her türlü himayeleriyle bizlere ait Yahudi tarihi kaçırılmakta ve soyulmakta.

Dipnotu :

(1)   www.answers.com ‘ dan ‘’ Adrian Reland (1676-1718), Hollandalı Şarkiyatçı, Ryp’te doğdu, Utrecht ve Leıden’de tahsil etti ve Hardewijk (1699), Utrecht (1701) de Oryantal diller profesörlüğü yaptı. En önemli eserleri Palaestina ex monumentis veteribus illustrata (Utrecht 1714) ve Antiquitates sacrae veterum Hebraeorum’’

Avi Goldreich, batı ve doğu Avrupada Yahudilikle ilgili yer ve kitap, sanat eserleri gibi kültür servetlerini bulmak amacıyla Yahudilerin artık yaşamadığı veya yaşamakta olduğu yerlere, kapsamlı seyahatleri olan ve bunları esas sahiplerine Yahudi milletine ve Yahudilere iade etmeğe çalışan bir İsraillidir.
Contact Avi Goldreich by email at aGoldreich@gmx.de

Orijinal yazı 4 Ağustos 2007’de yayınlanmıştır.

Türkçeye çeviren : Selim Amado 

 

 

 

 

Please enter the text shown in this picture:

Küfür, hakaret, ırkçılık ve nefret içeren yorumlar yayınlanmayacaktır. Lütfen kişilere saygılı olun ve fikirlere cevap verin

Haber Merkezi